KAMULAŞTIRMASIZ EL ATMA VE HUKUKİ KORUNMA YOLLARI

Fiili ve Hukuki El Atma Durumlarında Tazminat ve Dava Hakları Rehberi (2026)

APAY GAYRİMENKUL | MURAT APAY

Hukuki Özet: Özel mülkiyete konu bir taşınmazın idare tarafından bedeli ödenmeksizin fiilen işgal edilmesi veya imar planlarında kamu hizmetine ayrılarak uzun yıllar inşaat yapılması engellenmesi ciddi mülkiyet kısıtlamalarına yol açar. Bu rehberde kamulaştırmasız el atma türlerini ve hukuki çözüm yollarını ele alıyoruz.

Anayasa ile güvence altına alınan mülkiyet hakkı, idarenin kamu yararı gerekçesiyle taşınmazlara müdahale etmesiyle kısıtlanabilir. Ancak idarenin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca resmi usullere uymadan veya kamulaştırma bedelini ödemeden mülke el koyması "Kamulaştırmasız El Atma" olarak adlandırılır.

Bu durum gayrimenkul sahiplerinin tasarruf hakkını engellediği gibi, taşınmazın ekonomik değerini de sıfırlayabilmektedir. Hak sahiplerinin tazminat ve bedel tahsili için takip etmesi gereken yasal süreçler bulunmaktadır.

1. Kamulaştırmasız El Atma Türleri Nedir?

Hukuki uygulamada kamulaştırmasız el atma temel olarak iki farklı şekilde gerçekleşir:

Fiili El Atma: İdarenin (Belediye, Karayolları, DSİ vb.) ruhsatsız veya kamulaştırma kararı almadan arsa üzerine yol, park, okul, resmi bina yapması ya da boru hattı geçirmesi durumudur. Mülke fiilen el konulmuştur.
Hukuki El Atma: Taşınmazın imar planında okul, sağlık ocağı, park, resmi kurum veya yol gibi kamu hizmeti alanına ayrılması (imara kapatılması) ve bu durumun uzun yıllar (Genellikle 5 yıl ve üzeri) idarece kamulaştırılmadan belirsiz bırakılmasıdır.

2. Hangi Mahkemede ve Nasıl Dava Açılır?

El atmanın türüne göre yetkili yargı mercii ve dava yolları değişiklik gösterir:

Fiili El Atma Davaları (Adli Yargı): Asliye Hukuk Mahkemelerinde "Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Bedel Tespiti ve Tescil" davası açılır. Taşınmazın güncel rayiç bedeli bilirkişilerce belirlenir ve bedelin idareden tahsiline karar verilir.
Hukuki El Atma Davaları (İdari Yargı): İdare Mahkemelerinde imar planının kısıtlaması nedeniyle uğranılan zararın tazmini (tam yargı davası) veya imar planı değişikliği istemiyle dava açılır.

3. Uzlaşma Usulü Ve Dava Öncesi Şartlar

Kamulaştırma Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca, hukuki el atma durumlarında dava açmadan önce ilgili idareye başvurarak **uzlaşma usulünün** denenmesi yasal bir gerekliliktir. İdare ile anlaşma sağlanamaması veya 3 ay içinde başvuruya cevap verilmemesi durumunda dava açma hakkı doğar.

4. Hak Düşürücü Süre Ve Zaman Aşımı Var mıdır?

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları doğrultusunda, **Fiili El Atma** vakalarında mülkiyet hakkının özüne dokunulduğu için herhangi bir **zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır**. Mülk sahibi dilediği zaman bedel davası açabilir.